జయశంకర్ భూపాలపల్లి :

చరిత్ర :

తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని శాతవాహనులు, కాకతీయాలు, చాళుక్యులు, మొఘలులు, కుతుబ్‌షాహీలు, అసఫ్‌జాహిలు వంటి గొప్ప రాజవంశాలు పాలించాయి. 2 వ శతాబ్దం B.C. నుండి శాతవాహనులు తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని సుమారు 400 సంవత్సరాలు పరిపాలించారు. 2 వ శతాబ్దానికి మించి క్రీ శ. కాకాథియాలు, ప్రతాపుద్ర, క్రీ శ.1323 వరకు పరిపాలించిన గొప్ప పాలకుడు.
జయశంకర్ భూపాలపల్లి “విష్ణుకుండిన్స్” రాజవంశాలతో ముడిపడి ఉంది మరియు దీనికి ముందు కూడా భారతీయ చరిత్ర యొక్క బౌద్ధ మరియు బౌద్ధ పూర్వ కాలాలకు చెందినది. క్రీస్తుశకం ఎనిమిదవ శతాబ్దం, ఇది కాకతీయుల లేదా గణపతి యాదవ రాజు పాలనలో ఉంది. కాకతీయు పంక్తి 7 వ శతాబ్దం మధ్యలో కూడా ఉనికిలో ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది, ఎందుకంటే ప్రసిద్ధ చైనీస్ యాత్రికుడు హ్యూయెన్-త్సాంగ్, దక్షిణాన “దానకాకిత్య” రాజ్యం పేరును పేర్కొన్నాడు. కాకతీయ అనే కుటుంబ పేరు దుర్గాదేవి (కాకటి) యొక్క స్థానిక విజ్ఞప్తి నుండి వచ్చింది.బహమనీ రాజ్యం పతనం తరువాత, జయశంకర్ భూపాలపల్లి గోల్కొండ యొక్క “కుతుబ్ షాహిస్” కు లోబడినాడు మరియు ఆ తరువాత అది నిజాం ఆధిపత్యాల పరిధిలోకి వచ్చింది.

పర్యాటకం

కాళేశ్వర ముక్తేశ్వర దేవాలయం
తెలంగాణ రాష్ట్రం, జయశంకర్‌ జిల్లా మహదేవపూర్‌ మండలం కాళేశ్వరం శ్రీకాళేశ్వర ముక్తీశ్వరస్వామి ఆలయం, దట్టమైన అడవి మధ్యలో, చుట్టూ రమ్యమైన ప్రకృతి రమణీయతల మధ్యన, పవిత్ర గోదావరి నది ఒడ్డున వెలసిన ఈ క్షేత్రం చాలా ప్రాచీనమైనది.
ఇక్కడ గోదావరి, ప్రాణహిత నదులతో పాటు అంతర్వాహినిగా సరస్వతీ నది ప్రవహించడం వలన త్రివేణి సంగమ తీరమైన దక్షిణకాశీగా ప్రసిద్ధిచెంది. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌, మహారాష్ట్ర, చత్తీస్‌గఢ్‌ రాష్ట్రాల నుంచి ఇక్కడికి భక్తులు తరలివస్తారు.
దేశంలో ఎక్కడా లేని విధంగా కాళేశ్వరంలో ఒకే పానవట్టంపై లింగాకృతిలో యముడు, శివుడు కలిసి ఉండడం విశేషం. కాలుడు, ఈశ్వరుడు కొలువై ఉండడంతో కాళేశ్వరంగా పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. భక్తులు ముందుగా యమ లింగాన్ని, వెంటనే శివ లింగాన్ని అభిషేకిస్తూ, స్పర్శ దర్శనం చేసుకుంటే పుణ్యలోక ప్రాప్తి కలుగుతుందని అనాది నుంచి నమ్ముతున్నారు. యమలోకంలో పాపాత్ములు తగ్గి ఉక్కు స్తంభం చల్లారిపోయి ఆయుధాలు తుప్పు పడుతుండడంతో శివుని అనుగ్రహం పొందేందుకు యముడు తపస్సు చేశారని స్కంధ పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఆయన తపస్సుకు మెచ్చి కాళేశ్వర క్షేత్రంలో శివుడి పక్కనే లింగాకారంగా వెలుస్తావని యముడు వరం పొందాడని చరిత్ర చెబుతోంది.
త్రివేణి సంగమం
గోదావరి, ప్రాణహిత, సరస్వతి నదులు కాళేశ్వరంలో సంగమిస్తాయి. ఎందరో మునులు త్రివేణి సంగమాన ప్రాణాయామం, ధ్యానం, సంధ్యా వందనంతో తపస్సు చేసే శక్తిని పెంపొందించుకునే వారని స్కంధ పురాణం చెబుతోంది. పూర్వం కాకతీయుల గురువులు, ఆరాధ్యులు ఉండేవారని చరిత్ర చెబుతోంది. కాకతీయ రాజులు విజయాలు పొందినప్పుడు ప్రథమంగా కాళేశ్వర క్షేత్రాన్ని దర్శించుకునే వారని శిలాశాసనాల ద్వారా తెలుస్తోంది. నదులకు పన్నెండేళ్లకోసారి పుష్కరాలు వస్తాయి. అయితే కాళేశ్వరంలోని త్రివేణి సంగమానికి మాత్రం మూడు పుష్కరాలు వస్తుంటాయి. 2015లో గోదావరి పుష్కరాలు జరుగగా తిరిగి 2027లో, 2010లో ప్రాణహిత పుష్కరాలు నిర్వహించగా 2022లో పుష్కరాలు వస్తాయి, సరస్వతి నదికి 2013లో పుష్కరం రాగా 2025లో తిరిగి వస్తాయి.
స్థల పురాణం – విశిష్టత
గర్భగుడిలో రెండు శివలింగాలు ఉండటం ఈ దేవాలయ ప్రత్యేకత. ఈ ఆలయాన్ని దర్శించిన భక్తులందరికీ ముక్తేశ్వరస్వామి ముక్తిని ఇస్తుండడంతో యముడికి పనిలేకుండా పోయిందట. అప్పుడు యమధర్మరాజు స్వామిని వేడుకోగా, యమున్ని కూడా తన పక్కనే లింగాకారంలో నిల్చోమన్నాడట. ముక్తేశ్వరున్ని చూచి యమున్ని దర్శించకుండా వెళితే మోక్షప్రాప్తి దొరకదని వాళ్ళని నరకానికి తీసుకుపోవచ్చని శివుడు చెప్పాడట. అందుకే భక్తులు స్వామిని దర్శించుకొని, కాళేశ్వర స్వామిని కూడా దర్శించుకుంటారు.
ముక్తేశ్వరస్వామి లింగంలో మరో ప్రత్యేకత కూడా ఉంది. లింగంలో రెండు రంధ్రాలు ఉన్నాయి. ఈ రంధ్రంలో నీరు పోసి అభిషేకిస్తే ఆ నీరు అక్కడికి సమీపంలో ఉన్న గోదావరి, ప్రాణహిత సంగమ స్థలంలో కలుస్తుందని భక్తుల నమ్మకం.
పాండవుల గుట్టలు
పాండవుల గుట్టలు జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా కేంద్రానికి 22 కి.మీ. దూరంలో, వరంగల్ –మహదేవపూర్ రహదారిపై రేగొండ మండలం రావులపల్లె పరిసరాల్లో ఈ పాండవులగుట్టలున్నాయి. ఎక్కువ మట్టుకు సున్నపురాళ్ళతో, అవక్షేపశిలలతో ఏర్పడిన ఈ గుట్టల్లో పొరలు పొరలుగా ఒకదాని మీదొకటి పేర్చినట్టుగా అనేక శిలాకృతులు కన్పిస్తాయి. ఎత్తైన బండరాళ్ళ మధ్య లోతైన అగాధాలతో లోయలు, అడుగడుగునా అబ్బురపరిచేవిధంగా పడిగెలెత్తి నిల్చున్న కొండవాళ్ళు. ఆ కొండగోడలపై అపురూపమైన ప్రాచీన రాతిచిత్రాలు.
పాండవులగుట్టల్లో ‘ఎదురుపాండవులు, గొంతెమ్మగుహ, పంచపాండవులు, పోతిరాజు చెలిమె, మేకలబండ, ముంగీసబండ, తుపాకులగుండు, యానాదుల గుహ’లు చూడాల్సిన ప్రదేశాలు. వాటిలో ఎదురుపాండవులు దానికి కుడిపక్కన వెనకవైపు గుహలు, గొంతెమ్మగుహ, పంచపాండవుల దొనెల్లో అద్భుతమైన శిలాశ్రయచిత్రాలున్నాయి. ప్రాక్ యుగం నుండి చారిత్రకయుగం దాకా వేయబడిన రాతిచిత్రాలెన్నో అప్పటి జీవనశైలీ వైవిధ్యాల్ని కనువిందు చేస్తున్నాయి. కొన్నిచోట్ల పాతబొమ్మల మీదనే కొత్తబొమ్మలు వేసిన జాడలగుపిస్తున్నాయి. ఆరుచోట్ల వున్న చిత్రిత శిలాశ్రయాల్లో అన్నిబొమ్మలు ముదురు ఎరుపురంగుతో చిత్రించబడ్డవే. మందమైన గీతలతో చదునైన పూతలతో గీయబడిన ఈ బొమ్మల్లో శాకాహార, మాంసాహార జీవులు, మనుషుల బొమ్మలు వున్నాయి. వీటిలో జింకలు, చేపలు, మేకలు, కుక్కలు, ముళ్ళపందులు, కుందేళ్ళు, తాబేలు, పాము, చిలుక, సీతాకోకచిలుకలు, కొండెంగ, నెమలి, కప్ప,బల్లి, ఎలుగుబంటి, పెద్దపులులు, పండు, వలతో మనుషులు, పులి వంటి జంతువును చంపిన సరీసృపం వంటి పెద్ద జంతువు, కుందేళ్ళను తరుముతున్న కుక్కలు, కుక్కలు చుట్టి నిలుచున్న మనిషి, ఈనిన జింక, జింకపిల్లను నాకుతున్న దృశ్యాన్ని చూస్తున్న మనిషి, త్రిభుజాలు, త్రిశూలం, చుక్కల వంటి రేఖాకృతులు, కొన్ని శిథిలచిత్రాలు, ఇవేకాక గొంతెమ్మగుహలో చేతిగుర్తులు, యుద్ధం చేస్తున్న వీరుల బొమ్మ లున్నాయి. పంచపాండవుల గుహలో రంగులలో పంచపాండవులు, కుంతి, ద్రౌపది, ద్రుపదుడు, పాండవుల పెండ్లి, శేషశాయి, గణేశుడు, శివలింగం, ఆంజనేయుడు, బ్రహ్మ, సరస్వతుల చిత్రాలున్నయి.
కోటగుళ్ళు
స్థానికంగా “కోటగుళ్ళు” గా పిలువబడే ఈ ఘనాపూర్ దేవాలయాలను కాకటియా పాలనలో గణపతి దేవ రాజు స్థాపించారు. దక్షిణ భారతదేశంలో దేవాలయాల నిర్మాణం ఎంత అద్భుతంగా ఉందో ప్రపంచమంతటా తెలుసు. ఈ అద్భుతమైన నిర్మాణ నైపుణ్యాలను చిత్రీకరిస్తూ, ఘన్‌పూర్ దేవాలయాలు తెలంగాణలోని జయశంకర్ భూపాల్పల్లి జిల్లాలోని ఘన్‌పూర్‌లో ఉన్న అందమైన దేవాలయాల సమూహం.
అద్భుతమైన వాస్తుశిల్పం వెనుక చరిత్ర ఎప్పుడూ ఉంటుంది మరియు ఘన్‌పూర్ దేవాలయాలు కూడా చాలా గొప్ప సంస్కృతిని చిత్రీకరిస్తాయి. క్షీణించిన స్థితిలో ఉన్నప్పటికీ, దేవాలయాలు కాకాటియా యొక్క నిర్మాణ శైలి యొక్క విలువను మీకు వివరిస్తాయి. ఘనాపూర్ దేవాలయాలను కాకతీయ రాజవంశం నుండి గణపతిదేవ రాజు నిర్మించాడు. ఇది 12 వ శతాబ్దం చివరిలో మరియు 13 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది మరియు ఆ యుగం నుండి గొప్ప సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ స్థలంలో ఉండటం వలన మీరు సమయానికి తిరిగి చేరుకున్నట్లు మరియు నిజమైన చరిత్రను అనుభవిస్తారు.
ఈ దేవాలయాలన్నీ రెండు లేయర్డ్ ఇటుక గోడలతో కప్పబడి ఉన్నాయి. కాకతీయ రాజవంశం యొక్క కళ మరియు నిర్మాణాన్ని ప్రదర్శించే మ్యూజియంలో ఈ ఆలయం ఉంది. ప్రధాన ఆలయం శివుడికి అంకితం చేయబడింది. పర్యాటకులు ఈ దేవాలయాలలో అనేక పౌరాణిక శిల్పాలను చూడవచ్చు, ఏనుగుపై సగం మానవ సగం సింహం, గజా-కేసరి, గుర్రపు తల సింహం వెనుక ఏనుగులు ఆలయ పోర్టికోస్‌లో ఉన్నాయి. ఎత్తైన మరియు ఎత్తైన అరచేతుల క్రింద ఉన్న పురాతన దేవాలయాల దృశ్యం మిమ్మల్ని ఆకర్షిస్తుంది. ఇతర శాసనం స్లాబ్ కొంతమంది గణపతి రెడ్డిని సూచిస్తుంది, అతను గణపేశ్వరను స్థాపించాడు మరియు గణపతి దేవా (క్రీ.శ. 1199-1262) పాలనలో “జయ నామ సంవత్సర, వైశాఖ సుధ త్రయోదసి, బ్రూహస్పతి వసారం” యొక్క చక్రీయ సంవత్సరంలో భూమిని దానం చేశాడు. -35 CE). 13 వ శతాబ్దం CE మొదటి భాగంలో ఈ ఆలయం నిర్మించబడిందని ఎపిగ్రాఫికల్ ఆధారాల నుండి నమ్ముతారు.
ఘన్పూర్ దేవాలయాల సమూహం 20 కి పైగా దేవాలయాలను కలిగి ఉంది. అవన్నీ పరిమాణంతో పాటు డిజైన్‌లోనూ మారుతూ ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలన్నిటిలో, శివుడికి అంకితం చేయబడిన ప్రధాన ఆలయం అత్యంత అద్భుతమైనది మరియు మీరు ఈ స్థలాన్ని తప్పక సందర్శించడానికి ప్రధాన కారణం. భారతీయ చారిత్రక వాస్తుశిల్పం మరియు సంస్కృతిపై రిమోట్‌గా ఆసక్తి ఉన్న ఎవరైనా ఈ ఆలయాన్ని తప్పక సందర్శించాలి.
కాళేశ్వరం లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్ట్
కాళేశ్వరం లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్ట్ లేదా కెఎల్ఐపి అనేది భారతదేశంలోని తెలంగాణలోని భూపాల్పల్లిలోని కలేశ్వరంలోని గోదావరి నదిపై బహుళ ప్రయోజన నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు. ప్రస్తుతం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మల్టీ-స్టేజ్ లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్ట్, దాని దూరప్రాంత ప్రభావం ప్రాన్హిత మరియు గోదావరి నదుల సంగమం వద్ద ఉంది. ప్రాణహిత నది కూడా వార్ధా, పైంగాంగా, మరియు వైంగాంగా నదులతో సహా వివిధ చిన్న ఉపనదుల సంగమం, ఇది ఉపఖండంలో ఏడవ అతిపెద్ద పారుదల బేసిన్గా ఏర్పడుతుంది, వార్షిక ఉత్సర్గ 6,427,900 ఎకరాల అడుగులు (7,930 క్యూబిక్ హెక్టోమీటర్లు) లేదా 280 టిఎంసి. ప్రధానంగా దట్టమైన అడవులు మరియు వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాలు వంటి పర్యావరణపరంగా సున్నితమైన మండలాల ద్వారా దాని కోర్సు ఉన్నందున ఇది ఉపయోగించబడలేదు.
కాలేశ్వరం లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్ట్ 13 జిల్లాల ద్వారా సుమారు 500 కిమీ (310 మైళ్ళు) దూరం వరకు 7 లింకులు మరియు 28 ప్యాకేజీలుగా విభజించబడింది మరియు 1,800 కిమీ (1,100 మైళ్ళు) కంటే ఎక్కువ కాలువ నెట్‌వర్క్‌ను ఉపయోగించుకుంటుంది. మొత్తం 240 టిఎంసి (మెడిగడ్డ బ్యారేజ్ నుండి 195, శ్రీపాడ యల్లంపల్లి ప్రాజెక్టు నుండి 20 మరియు భూగర్భజలాల నుండి 25) ఉత్పత్తి చేయాలని ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది, వీటిలో 169 నీటిపారుదల కోసం, 30 హైదరాబాద్ మునిసిపల్ నీటికి, 16 ఇతర పారిశ్రామిక అవసరాలకు మరియు 10 కి సమీప గ్రామాల్లో తాగునీరు, మిగిలినవి బాష్పీభవన నష్టాన్ని అంచనా వేస్తాయి. ప్రస్తుతమున్న సిసిఎను స్థిరీకరించడంతో పాటు మొత్తం 13 జిల్లాలలో మొత్తం కల్చరబుల్ కమాండ్ ఏరియా (అప్‌స్ట్రీమ్ మరియు దిగువ కారకాలకు లెక్కించిన తరువాత నీటిపారుదల చేయగల స్థిరమైన ప్రాంతం) 1,825,000 ఎకరాల (2,251 హెచ్‌ఎం 3) పెంచడం ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. 21 జూన్ 2019 న ఈ ప్రాజెక్టును తెలంగాణ గవర్నర్ నరసింహన్, ముఖ్యమంత్రులు కె.చంద్రశేఖర్ రావు (తెలంగాణ), ఫడ్నవీస్ (మహారాష్ట్ర), వై.ఎస్.జగన్మోహన్ రెడ్డి (ఆంధ్రప్రదేశ్) ప్రారంభించారు.
నాలుగు ప్రధాన పంపింగ్ సదుపాయాలు ప్రాజెక్ట్ యొక్క ప్రవాహాన్ని నిర్వహిస్తాయి, రామదుగులో అతిపెద్దది (మెదరం, అన్నారామ్ మరియు సుండిల్లా ఇతరులు) స్థిరమైన కొలతలు లభించిన తర్వాత ఆసియాలో అతిపెద్దవిగా ఉంటాయి, దీనికి ఏడు 140 మెగావాట్ల (500 జిజె) పంపులు అవసరమవుతాయి ప్రత్యేకంగా బీహెచ్ఈఎల్ ద్వారా ప్రాజెక్ట్ కోసం.
నైన్పాక ఆలయం
నైన్పాక ఆలయం, జయశంకర్ భూపాలపల్లి కు 25 కిలోమీటర్ల దూరం లో గులాబీ రాతి శిలపై 15 లేదా 16 వ శతాబ్దంలో నిర్మించినట్లు భావిస్తున్న ఈ ఆలయం శైలిలో ప్రత్యేకమైనది మరియు ఇది ఒకటిగా పేర్కొనబడింది మరియు దక్షిణ భారతదేశంలో మాత్రమే షాంపిల్స్ స్థితిలో ఉంది. అంతగా తెలియని ఈ రాతి కోత ఆలయం, సర్వటోభద్ర వాస్తుశిల్పం యొక్క నమూనా, ఇందులో నాలుగు దేవతలు పొడుచుకు వచ్చిన బండరాయిపై చెక్కారు, ఇది ఒక రకమైన ద్యోతకం.
గర్భగుడి లోపల, యోగా నరసింహ స్వామి, కలేయ వేణుగోపాల స్వామి, శ్రీ రామ మరియు బలరాముడి శిల్పాలు, తూర్పు, దక్షిణ, ఉత్తరం మరియు పడమర వైపు వరుసగా ఒకటి, ఒక బండరాయిపై గులాబీ రాతి పడక శిఖరం, ఏ ఆలయం ఉంది, ఇది దృశ్య ఫియస్టా. కార్డినల్ దిశలలో నాలుగు ఫంక్షనల్ ప్రవేశాలను కలిగి ఉన్న ఈ మందిరం అన్ని వైపుల నుండి ప్రవేశించవచ్చు, ఇది సర్వటోభద్ర వాస్తుశిల్పం యొక్క ఉత్తమ రచన. అలంకరించబడిన శిల్పకళా 50 అడుగుల గోపురం (టవర్) యొక్క విమన (పై భాగం) ఇటుకలతో తయారు చేయగా, మంచం నుండి ముక్కలు చేసిన గులాబీ రాళ్లతో అధిష్టాన (బేస్) నిర్మించబడింది.
స్థానిక కథనాలు:
ఒకప్పుడు బకాసురుడు భూమిని పరిపాలించాడని స్థానిక కథనం. అతను తన ప్రజలను రక్షించాడు, కాని తన రాజ్యానికి వెలుపల ఉన్నవారిని చంపాడు. అతడు దెయ్యం అని పిలువబడినప్పుడు, అతని ప్రజలు అతనిని తమ దేవుడిగా భావించారు మరియు నివాళిగా, ఈ ఆలయం నిర్మించబడింది. ఈ నిర్మాణం అద్భుతమైన శిల్పకళను ప్రతిబింబిస్తుంది. గర్భగుడి మొత్తం ఒకే భారీ బండరాయితో చెక్కబడింది. ‘సిఖారా’ ఇటుకలతో నిర్మించారు.
సోర్స్ : తెలంగాణ స్టేట్ పోర్టల్

Ad